
Een vraag bij het tekenen?
Ik help je verder.
Antwoorden op vragen van lezers van Tekenen (met het rechterbrein) kun je leren. Over blindelings contourtekenen, negatieve ruimten, viseren en verder oefenen.
Je hoeft het niet meteen te kunnen.
Je bent het aan het leren.
Kies hieronder je onderwerp. Klik op een vraag om mijn antwoord te lezen.
Blind contourtekenen
Hoe weet ik of ik blindelings contourtekenen goed doe?
Je gaat met je ogen heel, heel langzaam, millimeter voor millimeter langs de contouren. Je ogen en potlood bewegen in hetzelfde tempo. Tijdens het tekenen kijk je niet op je papier. Je bent als het ware een ‘visuele seismograaf’.
Meer is er niet te doen. Niet controleren of het klopt, niet zorgen dat het lijkt. Wat er op het papier komt, is bij deze oefening onbelangrijk. Het gaat om de oefening, niet om het resultaat. Zo geef je het waarnemen met het rechterbrein de ruimte en laat je het controleren even los.
Ik had eens een leerling die veel reisde en onderweg in gedachten met een breinaald de contouren volgde. Liever zie ik dat er ook een lijn op papier komt, maar het voorbeeld laat zien waar het om gaat: aandachtig kijken en je hand je ogen laten volgen.
Wat zijn contourlijnen? Teken ik ook de lijnen binnenin een voorwerp?
Contourlijnen zijn alle lijnen die je kunt aanraken. Dus niet alleen de buitenomtrek, maar ook de lijnen binnenin: bijvoorbeeld de randen van boeken in een kast of een ring aan je vinger.
De lijnen van schaduwvormen zijn géén contourlijnen: die kun je niet echt aanraken. Bij blindelings contourtekenen neem je alle tastbare contouren van je voorwerp mee. Blijf met je aandacht bij het kijken, niet bij de vraag of de lijnen op het papier straks aansluiten.
Mag ik tijdens de 100 dagen Challenge even op mijn papier kijken?
Nee: bij deze oefening teken je tien minuten zonder op je tekenpapier te kijken. Je ogen blijven bij het voorwerp.
Je wilt het rechterbrein alle ruimte geven om waar te nemen. Zodra je op het papier kijkt om te controleren of het klopt, gaat dat controleren weer meedoen. Het hoeft bij deze oefening niets te worden en nergens op te lijken.
In ‘Het hoeft niet te lijken’ mag ik één tel kijken. Wat is het verschil?
De oefening volgens Nicolaïdes in Het hoeft niet te lijken is een tussenstap tussen helemaal blindelings contourtekenen en tekenen naar de werkelijkheid. Daar mag je één tel op je papier kijken om te zien waar de volgende contourlijn begint.
Bij de 100 dagen blindelings contourtekenen doe je dat niet: je tekent tien minuten zonder tijdens het tekenen op je papier te kijken. Het zijn dus twee verschillende oefeningen.
Moet ik honderd dagen wachten voordat ik verderga in het boek?
Nee! Zodra je hoofdstuk 2 af hebt, ga je door naar hoofdstuk 3. Tijdens de 100 dagen Challenge ga je gewoon verder in het boek en doe je de achtereenvolgende oefeningen.
Je hoeft het blindelings contourtekenen niet eerst ‘perfect’ te kunnen. Je blijft dit dagelijks oefenen naast de andere oefeningen.
Welk voorwerp kan ik het beste kiezen?
Kies een echt voorwerp met veel duidelijke contouren. Dingen uit de natuur zijn vaak heel geschikt: een schelp, een stuk boomschors, een takje, een bloem met grotere bladeren, gember, een appelschil, een doorgesneden kool, een krop sla of een bloemkool.
Zo hebben je ogen wat te ontdekken. Een glas heeft ook contouren, maar bestaat al snel uit één lange lijn en kan daardoor wat saai zijn. Een voorwerp met meer randen kan helpen om in dat hele trage tempo te blijven.
Neem ik elke dag iets anders of mag ik hetzelfde voorwerp blijven tekenen?
Je mag elke dag iets anders nemen, maar het is vaak handig om een tijdje met hetzelfde voorwerp te oefenen. Zelf had ik een schaaltje met schelpen dat ik telkens draaide. Zo bleef er toch iets nieuws te zien.
Kies niet hetzelfde voorwerp om te controleren of je tekening steeds beter gaat lijken. Het hoeft niet te kloppen! De twee belangrijkste dingen blijven: niet op je papier kijken en heel, heel langzaam tekenen.
Kan ik ook een foto of een plaatje van internet gebruiken?
Voor het blindelings contourtekenen raad ik je met klem aan een echt, driedimensionaal voorwerp te nemen.
De kunst van tekenen is dat jij de driedimensionale wereld om je heen omzet in een tweedimensionaal beeld op papier. Als je een plaatje natekent, mis je een essentieel onderdeel daarvan. Met echte voorwerpen heb je daarom veel meer profijt van deze oefening.
Mijn ogen gaan sneller dan mijn potlood. Hoe verbeter ik dat?
Dat gebeurt bijna iedereen: je ogen springen vooruit en je haalt jezelf weer terug. Het vraagt concentratie én tijd. Gun jezelf die tijd en blijf dagelijks oefenen.
Neem je voor om met je ogen en potlood in hetzelfde tempo te gaan. Merk je dat je ogen vooruit zijn? Keer rustig terug. Besteed niet te veel aandacht aan het feit dat het nog niet lukt; door te oefenen wordt het steeds makkelijker.
Mijn lijnen zijn hakerig in plaats van vloeiend. Wordt dat beter?
In deze leerfase gaat het om heel precies en langzaam kijken. Je potlood volgt je ogen in hetzelfde tempo, zonder dat je op je papier kijkt. De lijn hoeft nu nog niet mooi of vloeiend te zijn.
Vergelijk het met pianospelen: een nieuw muziekstuk oefen je eerst langzaam. Na veel oefenen kun je hetzelfde sneller, zonder de nauwkeurigheid kwijt te raken. In mijn uitleg in het boek beschrijf ik hoe herhaling de verbindingen in je hersenen versterkt en hoe myeline de signaaloverdracht ondersteunt.
Blijf dus trouw oefenen. Later kun je sneller tekenen terwijl je nog steeds net zo intens en precies waarneemt. Snelheid is nu niet het doel.
De verhoudingen kloppen niet, mijn tekening wordt klein of ik kom niet goed uit. Is dat erg?
Nee. Laat het alsjeblieft los om tijdens deze oefening aan het resultaat te denken. Het is niet erg als je tekening klein wordt, lijnen niet aansluiten of de verhoudingen nog niet kloppen.
Je oefent je waarnemingsvermogen én je oog-handcoördinatie. Daardoor kunnen de lijnen mettertijd steeds beter gaan kloppen. Maar daar houd je je tijdens het blindelings contourtekenen niet mee bezig.
Ervaren tekenaars kijken vooral naar wat ze tekenen en vertrouwen steeds meer op hun hand. Dat vertrouwen ontwikkel je door te oefenen. Ga niet sneller tekenen om een grotere of ‘mooiere’ tekening te krijgen.
Ik ben vóór de tien minuten klaar of teken van mijn papier af. Wat nu?
Van je papier af tekenen hindert helemaal niet! Ben je klaar en zijn de tien minuten nog niet om? Begin weer opnieuw.
Kijk ook even of je niet te snel gaat. Het gaat echt om millimeter voor millimeter, heel, heel langzaam. In dat tempo kun je in tien minuten niet zoveel doen. Kies eventueel een voorwerp met meer duidelijke randen, zoals een bloem met grotere bladeren, en bekijk de tweede video bij het blindelings contourtekenen nog eens.
Het gaat er niet om wát je tekent, maar dát je tien minuten blindelings contourtekent.
Tien minuten voelt erg lang. Kan muziek helpen?
Probeer de tien minuten vol te maken. Het is een oefening en die vraagt iets van je. Langzaam tekenen en niet kijken kan in het begin onwennig zijn. Als je volhoudt, wordt het meestal makkelijker en kom je meer in je rust.
De muziek van Relax with the Classics gebruik ik bij deze oefening om het ontspannen en vertragen te ondersteunen. Probeer eens hoe het voor jou is om met de muziek te tekenen.
Door het trage tempo ga je steeds meer details zien. Soms ontdek je ineens hoe mooi iets is dat je anders nauwelijks zou opmerken.
Ik heb een dag overgeslagen. Moet ik echt opnieuw bij dag 1 beginnen?
Het advies om weer bij dag 1 te beginnen is bedoeld om je te helpen een dagelijkse gewoonte op te bouwen. Maar je mag het met een korreltje zout nemen.
Vind je het leuk om opnieuw te beginnen en te ervaren wat zo’n challenge met je doet? Doe dat. Werkt het juist ontmoedigend? Ga dan verder waar je gebleven was. Ook als je meer dagen hebt overgeslagen. De challenge moet jou dienen. Doet die regel dat niet, dan laat je hem los.
Na ziekte kan ik me moeilijk concentreren. Hoe pak ik het weer op?
Wees zo lief mogelijk voor jezelf als je nog moet aansterken. Je kunt bijvoorbeeld beginnen met vijf minuten per dag en, naarmate je je beter voelt, rustig opbouwen naar tien minuten.
Houd de oefening eenvoudig: heel langzaam met je ogen langs de contouren gaan, je potlood in hetzelfde tempo laten volgen en niet op je papier kijken. Meer hoef je op dat moment niet te doen.
Ik blijf denken aan wat ik teken en vind het moeilijk. Hoe ga ik daarmee om?
Je leert een andere manier van waarnemen. Dat is wennen. Probeer de oefening te benaderen als een ontdekking: wat zie je als je heel langzaam kijkt?
In mijn lessen vraag ik om taal die dit leren ondersteunt. Het rechterbrein, zoals ik dat in de methode benoem, is uit op avontuur, nieuwe ontdekkingen en durft risico’s te nemen. Blijf jezelf en elkaar daarin aanmoedigen. Je hoeft niet alles meteen te kunnen; je bent aan het oefenen.
Negatieve ruimten
De fietser of de stoel lukt niet mooi. Moet ik blijven gummen en opnieuw beginnen?
Het belangrijkste is dat je begrijpt waar de oefening om gaat: kun je de negatieve ruimten zien en tekenen? Als dat lukt, is dat voor deze stap voldoende. We streven niet naar perfectie.
In het basisboek leer je de deelvaardigheden: randen, ruimten, verhoudingen en licht en donker. Daarna ga je veel oefenen; daar is het Werkboek voor bedoeld.
Vergelijk het met autorijden. Na je rijexamen kun je rijden, maar door het veel te doen wordt het steeds makkelijker en vanzelfsprekender. Bij tekenen maak je op dezelfde manier je vlieguren.
Mijn zoeker beweegt en de Basis Eenheid verschuift. Wat kan ik doen?
Het is geen probleem als die eerste Basis Eenheid wat rommelig is. Het is je startpunt, meer niet. Teken die eerste vorm daarom niet te dik.
Als je vervolgens de negatieve ruimten van de stoel tekent, ontdek je vanzelf of je die eerste vorm moet aanpassen. Dan doe je dat. Ook een ervaren tekenaar zet vaak eerst ongeveer neer waar de compositie komt en verschuift of verbetert daarna.
Je hoeft dus niet vast te lopen op een eerste maat die nog niet helemaal klopt. Al tekenend kun je bijstellen.
Ik zie ‘een rechthoek met een hoekje eruit’. Ben ik dan toch aan het benoemen?
Je probeert de ruimte dan nog betekenis te geven met iets wat je kent. In mijn uitleg noem ik dat het linkerbrein dat nog een beetje ‘in charge’ wil blijven. Ha.
Probeer ook die benaming los te laten en de vorm te bekijken zoals die zich voordoet. Je kunt jezelf vriendelijk zeggen: ‘Nu even niet; ik ben iets nieuws aan het leren. Straks krijg jij weer je eigen taken.’ Of heel eenvoudig: ‘Dat doe ik nu niet.’
Blijf bij wat je ziet, zonder er een bekende vorm of een naam van te hoeven maken.
Viseren
Mag ik bij hoofdstuk 12, ‘Droogzwemmen’, plat op de afbeelding viseren?
Ja. Omdat dit ‘droogzwemmen’ is, viseer je plat op de afbeelding. Het verschil met gewoon opmeten is dat je de lijn die je meet vergelijkt met je Basis Eenheid.
Het gaat om de verhoudingen ten opzichte van elkaar: hoe lang is deze lijn in verhouding tot die eerste maat? Door zo te vergelijken blijf je in het visuele domein. Je viseert alleen als je twijfelt.
Moet ik na de Basis Eenheid vooral vanuit de negatieve ruimten tekenen?
Je gaat als het ware bouwen. Je gebruikt niet alleen de negatieve ruimten, maar ook het viseren. Bij elke lijn vraag je je af: teken ik deze vanuit de negatieve ruimte, of is dit een lijn waarvan ik de verhouding wil controleren?
Je denkt in de drie deelvaardigheden die je tot nu toe hebt geleerd: randen, ruimten en verhoudingen. Probeer daarbij alle taal los te laten. Je tekent geen benoembare ‘dingen’, maar lijnen en ruimten.
Denk terug aan de omgekeerde tekening uit hoofdstuk 1: je wist niet precies wat je tekende en volgde de lijnen zoals ze zich aandienden. Nu doe je datzelfde met de negatieve ruimten en het viseren erbij. Dit is de voorbereiding op het portrettekenen. Zie ook pagina 166–171.
Ik vind hoofdstuk 11, ‘Leren viseren’, lastig. Kan ik toch verder naar hoofdstuk 12?
Het leren zien en tekenen van verhoudingen en perspectief is voor veel mensen het lastigste deel. Dus: je bent niet de enige!
Als je min of meer begrijpt hoe je viseert, ga je het beste door naar hoofdstuk 12. Daar pas je toe wat je hebt begrepen en geleerd. Al doende wordt er meer duidelijk.
Bekijk eventueel de instructievideo over viseren nog eens terwijl je oefent. Volhouden maar. Na deze derde deelvaardigheid volgt het portrettekenen.
Het boek, het Werkboek en verder oefenen
Begin ik met het basisboek of kan ik het Werkboek er meteen naast gebruiken?
Begin met Tekenen (met het rechterbrein) kun je leren. Daarin leer je stap voor stap de vaardigheden van het waarnemen. De zoeker gebruik je waar de oefeningen daarom vragen.
Als je het basisboek hebt doorgewerkt, volgt het Werkboek. Dat ontstond vanuit mijn vraag: hoe help ik cursisten na hun lessen om te blijven tekenen?
Het Werkboek is een programma van honderd dagen waarin je elke dag minimaal een halfuur tekent op de manier die je hebt geleerd. Je herhaalt en verdiept je vaardigheden en bouwt een tekengewoonte op. In mijn uitleg beschrijf ik dit als het versterken en bekrachtigen van de verbindingen die je tijdens het leren hebt ontwikkeld. De app Tekenen kun je leren is ontwikkeld om je te helpen die challenge vol te houden.
Zijn de 100 dagen blindelings contourtekenen en de 100 dagen van het Werkboek hetzelfde?
Nee, het zijn twee verschillende challenges.
- Bij het basisboek: honderd dagen lang elke dag tien minuten blindelings contourtekenen. Intussen ga je gewoon verder met de hoofdstukken en oefeningen.
- Na het basisboek: de honderd dagen van het Werkboek, met elke dag minimaal een halfuur tekenen. Je oefent verder met de vaardigheden die je hebt geleerd.
Het ene is dus een dagelijkse waarnemingsoefening tijdens het leren; het andere helpt je daarna te blijven tekenen.
Hoe teken ik licht en donker met pen in mijn journaal? Moet ik echt met pen werken?
Met pen breng je licht en donker anders aan dan met potlood. Verdiep je bijvoorbeeld eens in cross-hatching: kruisarceringen. Je kunt ook losser arceren, zoals je met potlood zou doen.
Het voordeel van pen is dat je heel alert kijkt naar wat je tekent, omdat je niet meer kunt gummen. Je hoeft dus niet eerst een middentoon te maken die je weer uitgumt.
Even uit je comfortzone gaan kan je iets nieuws laten ontdekken. Maar ligt het je echt niet of heb je er geen zin in? Ga dan gewoon verder met potlood. Dat zeg ik ook in het boek: het moet bij je passen.
Staat jouw vraag
er nog niet bij?
Stel je vraag gerust aan mij of het team. Vertel bij welke oefening je bent en waar je tegenaan loopt. Dan kunnen we gericht met je meedenken.
Wil je eerst nog even kijken of luisteren? Hieronder vind je ook de instructievideo’s, tekenmuziek en tekenvoorbeelden.
Oprichtster en eigenaar van Sophia Academie, tekencoach, schrijfster en kunstenaar.

Sophia Academie voor Creatieve Ontwikkeling
www.leertekenen.nl · info@leertekenen.nl
KvK 32146051 · btw NL001323038B63